استفتائات اعتكاف
اهميّت اعتكاف
سؤال 1 ـ اهميّت اعتكاف را براى همه، مخصوصاً نسل جوان، بيان فرماييد:
جواب: در دنياى پر غوغاى مادّى، كه جاذبه ها به سوى ماديّت است، بر قلب و روح انسان زنگار مى نشيند. زنگارى از غفلت و دورى از خدا كه اگر با نيايش و عبادت برطرف نگردد، ممكن است روحانيّت و معنويّت را از وجود انسان برچيند و اينكه در روايات اسلامى نماز تشبيه به نهر آب پاكيزه اى شده كه انسان در هر شبانه روز پنج بار خود را در آن شستشو مى دهد، اشاره به همين نكته است. در ميان عبادات «اعتكاف» ويژگى خاصّى دارد و از جهاتى شبيه به مراسم حج و احرام است كه انسان را به جهانى مملوّ از روحانيّت و معنويّت سوق مى دهد. در محيط يك مسجد جامع سه روز ماندن، روزه گرفتن و به عبادت پرداختن و در خودسازى كوشيدن و به غير خدا نينديشيدن، تحوّل عظيمى در روح انسان پديد مى آورد كه صفا و نورانيّت آن بى نظير است. به حمدالله در سالهاى اخير اعتكاف از سوى قشر جوان و مخصوصاً دانشجويان عزيز، مورد استقبال واقع شده، و لذّت و آثار اين عبادت روحانى را دريافته اند، و ما اين استقبال عظيم را به آنها تبريك مى گوييم. اميدواريم جوانان عزيز ما، مخصوصاً دانشجويان، در اين امر كه وسيله مؤثّرى براى قرب پروردگار است، نيز نسبت به ديگران پيشگام باشند و از نتايج معنوى آن كاملا بهره مند شوند.
فلسفه اعتكاف
سؤال 2 ـ اعتكاف چه فلسفه اى دارد؟ لطفاً به برخى از فضايل آن اشاره فرماييد.
جواب: اعتكاف يك برنامه مهمّ خودسازى است، كه انسان را در مدّت چند روز به كلّى از مظاهر مادّى دنيا جدا مى سازد، و در يك عالم روحانى و معنوى غرق مى كند; و او را به نگريستن مجدّد به برنامه هاى اخلاقى و خودسازى و توبه از گناه و محاسبه و مراقبه وامى دارد، و در مجموع يك تولّد ثانوى محسوب مى شود، و شايسته است مسلمانان از آن بهره گيرند، و اين سنّت اسلامى را زنده نگه دارند.
اعتكاف در ديگر اديان
سؤال 3 ـ آيا سنّت اعتكاف اختصاص به شريعت مقدّسه اسلام دارد؟ يا در شرايع و اديان سابق نيز وجود داشته است؟
جواب: مراسمى شبيه به اعتكاف در ميان بعضى از مؤمنان به شرايع سابق بوده است. و در زندگى حضرت مريم و زكريا(عليهما السلام)آثارى از آن ديده مى شود.
اعتكاف استيجارى
سؤال 4 ـ با توجه به اينكه حضرت عالى استيجار در عبادات را مشكل مى دانيد، آيا اعتكاف از سوى اموات را اجازه مى دهيد؟
جواب: آرى مى توان انجام داد; ولى احتياط آن است كه قصد اهداى ثواب كند.
شرايط اعتكاف
شرط اوّل: ايمان
سؤال 5 ـ آيا علاوه بر اسلام، ايمان نيز شرط اعتكاف است؟

جواب: احتياط واجب آن است كه ايمان واسلام هر دو در معتكف باشد.

شرط دوم: عقل
سؤال 6 ـ اگر مجنون ادوارى به هنگامى كه عاقل است معتكف شود، و در روز سوم دور جنونش آغاز گردد، اعتكافش چه حكمى دارد؟
جواب: اعتكافش باطل مى شود.
سؤال 7 ـ با توجه به اينكه افراد معتاد، پس از استعمال موادّ مخدّر از عقل و هوش كافى برخوردار نيستند، آيا اعتكاف آنها صحيح است؟
جواب: هرگاه واقعاً شبيه افراد مست يا ديوانه باشند اعتكافشان صحيح نيست، ولى هميشه معتادان به اين صورت نيستند.
سؤال 8 ـ هرگاه معتكف به هر علّتى از هوش برود، يا بنابر ضرورت وى را بى هوش كنند، اعتكافش چه حكمى دارد؟
جواب: گرچه بسيارى از فقها اغما را با جنون يكسان دانسته اند، ولى با توجّه به تفاوت مهمّى كه اين دو با هم دارد حكم جنون بر اغما جارى نمى شود.

شرط سوم: نيّت
سؤال 9 ـ با توجّه به اينكه اعتكاف مستحبّى در روز سوم واجب مى شود، آيا تجديد نيّت در روز سوم اعتكاف لازم است؟
جواب: تجديد نيّت لازم نيست.
سؤال 10 ـ هرگاه از روى اشتباه براى اعتكاف واجب نيّت استحباب كند (يا بالعكس،) تكليف چيست؟
جواب: اشكالى ندارد.
سؤال 11 ـ آيا مى توان اوّل شب نيّت كرد؟
جواب: وقت نيّت از اوّل صبح (اذان صبح) است; ولى مانعى ندارد كه نيّت از قبل در دل معتكف بوده باشد.

شرط چهارم: روزه
سؤال 12 ـ آيا بيمار و كسى كه روزه برايش ضرر دارد، مى تواند معتكف شود؟
جواب: با توجه به اينكه روزه چنين شخصى صحيح نيست، اعتكافش نيز صحيح نخواهد بود.
سؤال 13 ـ آيا مسافر مى تواند معتكف شود؟
جواب: در صورتى كه قصد ده روز كند مانعى ندارد، در غير اين صورت اشكال دارد.
سؤال 14 ـ شخصى نذر كرده در روزهاى سيزدهم تا پانزدهم ماه رجب در مسجد مقدّس جمكران، هر چند مسافر باشد معتكف شود، آيا چنين نذرى صحيح است؟
جواب: خالى از اشكال نيست، ولى احتياط آن است كه به اين نذر عمل كند.

شرط پنجم: كمتر از سه روز نباشد
سؤال 15 ـ آيا در تحقّق اعتكاف، سه روز ناپيوسته كافى است؟
جواب: كافى نيست.
سؤال 16 ـ اعتكاف تلفيقى چيست و چه حكمى دارد؟
جواب: يعنى نيمى از يك روز با دو روز و نيم ديگر معتكف شود. مثلا روز اوّل روزه را بگيرد ولى از ظهر در مسجد شروع به اعتكاف كند و روز چهارم را هم روزه بگيرد و تا ظهر در مسجد بماند، و چنين اعتكافى باطل است.

نذر اعتكاف:
سؤال 17 ـ يكى از زوّار مشهد مقدّس پس از رسيدن به مقصد بدون قصد اقامت ده روز، نذر مى كند كه معتكف شود. آيا عمل به اين نذر واجب است؟
جواب: نذر روزه در سفر اشكال دارد، بنابراين بدون قصد اقامه عشره نمى تواند معتكف گردد.

سؤال 18 ـ اگر كسى نذر كند كه براى برآورده شدن حاجات مادّى يا معنوى معتكف شود، چه حكمى دارد؟
جواب: نذر اعتكاف به عنوان شكرانه قضاى حوائج مانعى ندارد.
سؤال 19 ـ آيا اعتكاف نذرى را مى توان در ماه مبارك رمضان بجا آورد؟
جواب: مانعى ندارد; مگر اينكه نيّت او به هنگام نذر، اعتكاف در غير ماه رمضان باشد.
سؤال 20 ـ اگر كسى اعتكاف را نذر كند و مشغول اعتكاف شود; ولى در ايّام اعتكاف مريض شود، يا ضرورتى پيش آيد (مثل فوت نزديكان) آيا مى تواند اعتكاف را بر هم بزند؟ و اگر برهم بزند، كفّاره دارد؟ در اعتكاف مستحبى چطور؟
جواب: در صورتى كه ضرورتى پيش آيد، مى تواند اعتكاف را برهم بزند. و در صورتى كه روز سوم باشد بايد قضا كند; همچنين اگر به عنوان نذر بوده باشد. ولى كفّاره ندارد.
سؤال 21 ـ اگر نذر كند چهار روز معتكف شود، و پيوستگى آن چهار روز را شرط ننمايد، و روز چهارم برخلاف نذرش از اعتكاف خارج شود، وظيفه اش چيست؟
جواب: بايد مجدّداً اعتكاف چهار روز را بجا آورد.

شرط ششم: در مسجد جامع باشد
سؤال 22 ـ آيا انسان مى تواند در شهر ديگرى معتكف شود، يا حتماً بايد در شهر خودش باشد؟
جواب: در صورتى كه حكم مسافر نداشته باشد، و در مسجد جامع باشد مانعى ندارد.
سؤال 23 ـ مسجد جامع به چه مسجدى گفته مى شود؟
جواب: منظور از مسجد جامع مسجدى است كه به طور مرتّب در آن نماز جماعت برگزار مى گردد.
سؤال 24 ـ اينكه در تعريف مسجد جامع اقامه نماز جماعت به صورت مرتّب را شرط دانسته ايد، آيا در هر سه وعده بايد نماز جماعت اقامه گردد، يا اگر در يك وعده هم بصورت مرتّب نماز جماعت برگزار گردد، كفايت مى كند؟
جواب: در يك وعده نيز كفايت مى كند.
سؤال 25 ـ آيا در شهرهاى بزرگ كه مساجد جامع متعدّدى دارد، مى توان در مسجد هر محلّه اى اعتكاف كرد؟
جواب: در مساجدى كه نماز جماعت به طور مرتّب برگزار مى شود، اشكالى ندارد.
سؤال 26 ـ آيا ممكن است تعداد مساجد جامع يك شهر يا روستا متعدد باشد؟

جواب: آرى ممكن است.
سؤال 27 ـ معمولا در هر شهرى مسجدى بنام «مسجد جامع» وجود دارد كه در گذشته از نقاط مختلف شهر براى نماز جماعت و جمعه در آن شركت مى كردند. امّا اكنون اختصاص به نمازگزاران همان محل پيدا كرده است. آيا به صرف اينكه اسم چنين مساجدى «مسجد جامع» است مى توان در آن اعتكاف كرد؟
جواب: اين مقدار كافى نيست، بايد فعلا هم نماز جماعت در آن به طور موقّت اقامه گردد.
سؤال 28 ـ اعتكاف در حياط مسجد چه حكمى دارد؟
جواب: اعتكاف در شبستان و سرداب و صحن مسجد جايز است; مگر در مواردى كه جزء مسجد نيست يا ظاهر حال چنين باشد و در موارد شكّ حكم مسجد بر آنها جارى نمى شود.
سؤال 29 ـ آيا اعتكاف در غير مساجد جامع، مثل نمازخانه دانشگاهها، به اميد مطلوبيّت اشكال دارد؟ در صورت صحّت، آيا احكام اعتكاف از قبيل ترك محرمات جارى مى شود؟
جواب: اعتكاف بايد فقط در مساجد جامع باشد، و منظور از مسجد جامع، مسجدى است كه به طور مرتّب در آن نماز جماعت برپا مى گردد و از اعتكاف در ساير مساجد و نمازخانه ها خوددارى شود.

سؤال 30 ـ اعتكاف در مساجد دانشگاههايى كه در ايّام تعطيلى نماز جماعت آن تعطيل است، چه حكمى دارد؟
جواب: هر گاه چند ماه نماز جماعت در آن تعطيل شود، اعتكاف در آن اشكال دارد.
سؤال 31 ـ آيا مى توان نذر كرد كه در شهر خاصّى معتكف شد؟
جواب: مانعى ندارد، زيرا در نذر رجحان در تمام قيود شرط نيست.
سؤال 32 ـ اگر در شهرى مسجد جامع متعدّد باشد تكليف چيست؟
جواب: در تمام مساجد جامع شهر مى توان اعتكاف كرد.
سؤال 33 ـ آيا اعتكاف در زيرزمين مسجد جمكران، كه از آن جهت نمازهاى يوميّه و نماز آقا امام زمان(عجّل الله تعالى فرجه الشريف) استفاده مى شود (البتّه به صورت مرتّب نماز جماعت ندارد)، جايز است؟
جواب: اشكال ندارد.
سؤال 34 ـ اگر اعتكاف در زيرزمين مسجد جمكران جايز باشد، در صورتى كه بين طبقه پايين و بالا در ورودى باشد، آيا مى توان اعمال را در طبقه بالا و خواب و استراحت را در طبقه پايين انجام داد، يا هر دو عمل بايد در يك مكان باشد؟

جواب: اشكال ندارد.
سؤال 35 ـ اعتكاف در مكانهايى كه شك داريم جزء مسجد است (مثل بام، سرداب و مقدارى كه به مسجد افزوده شده)، چه حكمى دارد؟
جواب: آنچه مشكوك است، حكم مسجد را ندارد و اعتكاف در آن جايز نيست; ولى اگر مسجد، يعنى محلّ نمازگزاران را توسعه دهند، جزء مسجد محسوب مى شود.
سؤال 36 ـ آيا حياط مسجد جمكران حكم مسجد دارد؟
جواب: ظاهراً حكم مسجد را ندارد.
سؤال 37 ـ آيا گذاشتن وسائل، يا نامنويسى، و امثال آن موجب حقّى براى صاحبان آن نسبت به محلى از مسجد مى شود؟
جواب: هر گاه صدق كند كه آنجا را اشغال و ذخيره كرده، براى ديگران جايز نيست.
سؤال 38 ـ هرگاه اعتكاف واجب خود را در مسجد بجا آورد، سپس بفهمد اعتكاف در آنجا صحيح نبوده، اعتكافش چه حكمى دارد؟
جواب: چنين اعتكافى مطابق فرض سؤال واجب نبوده، و كفايت از نذر و امثال آن نمى كند.
سؤال 39 ـ اگر آجر و خاك مسجد، يا لباس معتكف غصبى باشد، اعتكاف چه حكمى دارد؟
جواب: غصبى بودن لباس ضررى به اعتكاف نمى زند، ولى اگر آجر و خاك مسجد غصبى باشد، اعتكاف روى آن اشكال دارد.
سؤال 40 ـ آيا اصل بر اين است كه قسمتهاى مختلف مسجد حكم مسجد را دارد، يا بايد مسجد بودن هر قسمت ثابت گردد؟
جواب: عرف شهرها در اين مسأله با هم مختلف است; مثلا در برخى از شهرها حياط مسجد جزء مسجد نيست، و در بعضى از شهرها جزء است. بايد به عرف محل مراجعه كرد.
سؤال 41 ـ با توجه به استقبالِ زيادِ مشتاقين اعتكاف، و عدم ظرفيّت مساجد جامع براى انجام اين امر، نظر حضرتعالى در مورد اعتكاف در ساير مساجد چيست؟
جواب: اعتكاف بايد در مسجد جامع باشد.

شرط هفتم: اجازه شوهر يا پدر
سؤال 42 ـ اگر خانمى با استفاده از قرصهاى مخصوص مانع خونريزى در ايّام عادت ماهيانه شود، آيا مى تواند معتكف گردد؟
جواب: مانعى ندارد، ولى براى اين كار رضايت شوهر را جلب كند.
سؤال 43 ـ اگر مردى به همسرش اجازه اعتكاف دهد، ولى در روز
سوم پشيمان گردد، تكليف زن چيست؟
جواب: زن اعتكاف را تا آخر ادامه مى دهد.
سؤال 44 ـ حكم اعتكاف كودك نابالغ، خصوصاً بعد از ورود به روز سوم اعتكاف چيست؟
جواب: در صورتى كه مميّز باشد، و شرايط اعتكاف را انجام دهد، اشكالى ندارد.
سؤال 45 ـ با توجه به اينكه فقها مى فرمايند مستحب است ميهمان بدون جلب رضايت ميزبان روزه مستحبى نگيرد، و اعتكاف بدون روزه گرفتن محقّق نمى شود، آيا ميهمان بدون اجازه ميزبانش مى تواند، معتكف شود؟
جواب: آرى مانعى ندارد.

شرط هشتم: از مسجد خارج نشود
سؤال 46 ـ رفتن به حياط، آبدارخانه، دفتر و ديگر قسمتهاى مسجد به هنگام اعتكاف چه حكمى دارد؟
صحبت كردن و خنديدن چطور؟
جواب: بيرون رفتن از محلّ مسجد جز در موارد ضرورت و نياز جايز نيست. ولى صحبت كردن و خنديدن در هر حال ضررى به اعتكاف نمى زند.

سؤال 47 ـ چنانچه معتكف امام جماعت مسجدى، يا معلّم و دبير و استاد، يا مهندسِ ناظر بناى عظيمى باشد، آيا مى تواند جهت اقامه نماز جماعت، يا تدريس در ساعت خاصّى از روز، يا نظارت بر حُسن اجراى كار در وقت معيّنى از زمان اعتكاف، از مسجد خارج شود، و پس از اتمام كار بلافاصله بازگردد؟
جواب: براى اعتكافش اشكال دارد.
سؤال 48 ـ به هنگام اعتكاف از فوت يكى از دوستان، يا بستگان دور يا نزديك مطّلع شدم. امّا خبر زمانى رسيد كه وى را دفن كرده بودند، و فرصت شركت در تشييع جنازه از دست رفته بود، آيا مى توانم در مراسم ختم ايشان شركت كنم؟
جواب: اشكال دارد.
سؤال 49 ـ آيا براى بدرقه بستگانى كه به مكّه مشرف مى شوند، يا استقبال از آنان به هنگام بازگشت مى توان از مسجد خارج شد؟
جواب: هرگاه اين كار نسبت به او ضرورت عرفى داشته باشد، جايز است.
سؤال 50 ـ عروسى يكى از بستگانِ نزديك، مقارن با اعتكاف من شده است. اگر در عروسى او شركت نكنم دلخور شده، وممكن است كدورت خانوادگى ايجاد شود. در چنين فرضى خروج از مسجد چه حكمى دارد؟

جواب: چنين فرضى از قبيل ضرورت است، و شركت محدود در آن مانعى ندارد.
سؤال 51 ـ در چه مواردى واجب است معتكف از مسجد خارج شود؟ اگر در مواردى كه خروج واجب است، خارج نشود اعتكافش چه حكمى دارد؟
جواب: مثلا در مورد جنابت مرد و امثال آن، كه توقّف در مسجد حرام باشد، بايد خارج شود و اگر بماند اعتكافش باطل است.
سؤال 52 ـ هرگاه معتكف در روز سوم اعتكاف، براى انجام غسل مستحبّى از مسجد خارج شود، اعتكافش چه حكمى دارد؟ و برفرض بطلان، تنها قضا لازم است، يا كفّاره هم دارد؟
جواب: اشكالى ندارد، ولى زياد در خارج مسجد توقّف نكند.
سؤال 53 ـ با توجّه به مشكلاتى كه صرف غذا در مسجد دارد، آيا معتكفين مى توانند در سالن غذاخورى كه درمحوطه مسجد است، غذا بخورند؟
جواب: اگر محوطه مسجد جزء مسجد نيست نبايد از مسجد خارج شوند.
سؤال 54 ـ آيا مى توان براى غسل امّ داوود از مسجد خارج شد؟ برفرض عدم جواز، اگر شخصى چنين كرده باشد چه حكمى دارد؟
جواب: احتياط آن است كه اين غسل را در مسجد بجا آورد.

سؤال 55 ـ در موارد زير اگر عمداً و از روى اختيار، در غير موارد مجاز، از مسجد خارج شود، اعتكافش چه حكمى دارد؟
الف) در صورتى كه جاهل به حكم باشد.
ب) اگر به سبب فراموشى يا اكراه باشد.
جواب: در هر دو صورت اعتكافش اشكال دارد.
سؤال 56 ـ آيا شركت در مراسم و راهپيمايى هاى مهم، مانند روز قدس، 22 بهمن و نظاير آن، جزء مصاديق ضرورت عرفى يا شرعى محسوب مى شود؟
جواب: احتياط آن است كه معتكف در اين امور شركت نكند.
سؤال 57 ـ چنانچه ايّام اعتكاف مصادف با كارهاى مهمّى شود كه فقط با حضور خود شخص انجام آن امكان پذير است، مانند شركت در جلسه كنكور، يا امتحان، يا مصاحبه جهت گزينش، يا دفاعيّه پايان نامه، يا ثبت نام حج و مانند آن، كه زمان آن هم قابل تجديد نيست، آيا براى اين امور مى تواند از مسجد خارج گردد؟
جواب: در صورتى كه حكم ضرورت عرفى را داشته باشد، خارج شدن به مقدار محدود كه منافات با صدق اعتكاف نداشته باشد، مانعى ندارد.
سؤال 58 ـ با توجه به اينكه خروج از مسجد براى معتكف جايز نيست، لطفاً بفرماييد انجام غسل در مسجد چه حكمى دارد؟

جواب: غسل جنابت را نمى توان در مسجد انجام داد، چون سبب توقّف در مسجد در حال جنابت است; ولى غسل هاى ديگر اشكالى ندارد، مشروط بر اينكه مزاحمتى براى نمازگزاران ايجاد نكند.
سؤال 59 ـ اگر معتكف مديون باشد و براى پرداخت دِين از مسجد خارج شود، اعتكافش چه حكمى دارد؟
جواب: اشكالى ندارد.
سؤال 60 ـ آيا معتكف مى تواند به هنگام نيّت اعتكاف شرط كند كه هر زمان خواست از اعتكاف خارج شود؟
جواب: جايز است در اعتكاف در آغاز نيّت، شرط كند كه هر گاه عذر عرفى يا شرعى براى او پيدا شد، بتواند اعتكاف را بر هم بزند; در اين صورت هر وقت عذرى پيدا شود، مى توان آن را بر هم زند; حتّى در روز سوم، و كفّاره اى ندارد.
سؤال 61 ـ اگر كسى از روى فراموشى محلّ اعتكاف را ترك كند، اعتكافش چه حكمى دارد؟
جواب: خروج از مسجد عمداً موجب بطلان اعتكاف است و از روى فراموشى نيز بنابر احتياط چنين است; ولى احتياط اين است كه اگر روز سوم است، ادامه دهد و اگر نذر كرده بوده، بعداً قضا كند.

سؤال 62 ـ آيا معتكف مى تواند براى انجام امورى مثل اداى شهادت، تشييع جنازه، نماز ميّت از مسجد خارج شود؟ براى ضروريّات عرفى يا امور شرعى واجب يا مستحب چه حكمى دارد؟
جواب: براى هر كار ضرورى شرعى يا عرفى، مانند رفتن به دستشويى، غسل واجب، تهيّه ضروريّات و همچنين براى گواهى دادن در دادگاه، نماز جمعه، تشييع جنازه و عيادت مريض، مى توان از مسجد خارج شد; امّا براى هر كار مستحبى جايز نيست.
سؤال 63 ـ شخصى كه قصد دارد در مسجدالحرام معتكف شود; آيا مى تواند قبل از اذان صبح در تنعيم مُحرِم شود و بقيّه اعمال را در حال اعتكاف انجام دهد؟ با توجه به اينكه محلّ سعى جزء مسجد نيست.
جواب: اين مقدار اشكالى ندارد.
سؤال 64 ـ خارج شدن معتكف از مسجد در موارد ذيل چه حكمى دارد؟
الف) براى وضو، غسل مستحبّى و مسواك زدن.
جواب: براى وضو و غسل مستحبّى و مسواك زدن به عنوان مقدّمه وضو اشكالى ندارد.
ب) جهت تلفن زدن به خانواده و دوستان در موارد غير ضرورى و امور متعارف.

جواب: اشكال دارد.
ج) جهت ديدار با خانواده در بيرون مسجد (يعنى حياط مسجد).
جواب: اشكال دارد; مگر اينكه حياط مسجد جزء مسجد باشد.
سؤال 65 ـ اگر خانمى به هنگام اعتكاف عادت ماهانه شود، وظيفه اش چيست؟
جواب: بايد فوراً از مسجد خارج شود و به اعتكاف خود خاتمه دهد.
سؤال 66 ـ چنانچه معتكف جهت تجديد وضو يا استحمام ناچار باشد از مسجد خارج شود، و فاصله حمام و وضوخانه مسجد تا حمام و دستشويى منزلش يكى باشد، آيا مى تواند براى انجام كارهاى فوق به منزلش برود؟
جواب: تفاوتى نمى كند.
سؤال 67 ـ كسانى كه مشكل خاصّى از نظر تغذيه دارند، آيا مى توانند جهت آوردن غذا از محلّ اعتكاف خارج شده، مجدداً باز گردند؟
جواب: در صورت ضرورت مانعى ندارد.
سؤال 68 ـ هرگاه معتكف براى كار ضرورى از مسجد خارج شود، حكم ايستادن و راه رفتن در سايه چيست؟
جواب: اشكالى ندارد.

محرّمات اعتكاف
سؤال 69 ـ آيا در حال اعتكاف مى توان صيغه عقد خواند؟
جواب: اشكالى ندارد.
سؤال 70 ـ اگر معتكف در معامله اى پول نپردازد، بلكه جنس را نسيه بخرد، يا نسيه بفروشد، يا براى معامله نائب بگيرد، يا پول را به دست خود فروشنده ندهد، يا مستقيماً پول از دست خريدار نگيرد، اعتكاف چه حكمى پيدا مى كند؟
جواب: خريد و فروش، بلكه مطلق تجارت، با نبود ضرورت براى معتكف حرام است. ولى اگر ديگرى را نايب بگيرد اشكالى ندارد.
سؤال 71 ـ معتكف از كسى طلبكار است، آيا مى تواند طلب خويش را بازستاند؟
جواب: مانعى ندارد.
سؤال 72 ـ پول دادن به حمامى به خاطر استفاده از حمام مستحب است; آيا اين عمل به عنوان خريد و فروش، كه مبطل اعتكاف است، محسوب مى شود؟
جواب: اشكالى ندارد.
سؤال 73 ـ با توجّه به اينكه از شعر گفتن در حال اعتكاف نهى شده است، اگر معتكف در مدح اهل بيت(عليهم السلام) اشعارى بگويد، كار حرامى مرتكب شده است؟
جواب: اين كار خللى به اعتكاف وارد نمى كند.
سؤال 74 ـ پول دادن به افرادى كه معتكف نيستند، جهت خريد لوازم مورد نياز، مثل شامپو و خميردندان و مانند آن، چه حكمى دارد؟
جواب: آنچه ضرورى است، مانعى ندارد.
سؤال 75 ـ در مساجد معمولا عطر مى زنند و گريزى از آن نيست، وظيفه معتكف چيست؟
جواب: عمداً استنشاق نكند.
سؤال 76 ـ آيا معتكف مى تواند از صابونها و شامپوهاى معطّر استفاده كند؟
جواب: احتياطاً پرهيز كند.
سؤال 77 ـ ملاقات و گفتگوى اعتكاف كننده با اعضاى خانواده اش (همسر، خواهر، مادر) در طول اعتكاف چه حكمى دارد؟
جواب: اشكالى ندارد.
سؤال 78 ـ استفاده از غذاها، ميوه ها، موادّ شوينده و لوازم آرايشى معطّر، و همچنين دستمال كاغذى هاى معطّر، و خلاصه هر چيز معطر، هر چند جزء عطريّات و بوى خوش به شمار نرود، براى معتكف چه حكمى دارد؟
جواب: در صورتى كه عرفاً جزء عطريّات محسوب نشود مانعى ندارد، ولى بهتر پرهيز از آن است.
سؤال 79 ـ انجام ساير معاوضات (غير از بيع) نظير اجاره، شركت، جعاله، مضاربه و مانند آن در حال اعتكاف چه حكمى دارد؟
جواب: انجام اين امور نيز براى معتكف اشكال دارد.
سؤال 80 ـ بعضى از معتكفين در برخى از اوقات، كه حال مناسبى براى دعا و اعمال مستحبّى ندارند، به مباحثات علمى، يا سياسى، يا اقتصادى، يا اجتماعى، يا شغلى، يا حزبى و مانند آن مى پردازند، اين كار چه حكمى دارد؟
جواب: اشكالى ندارد، هر چند بهتر پرداختن به عبادت و يالااقل پرداختن به مباحثات دينى است.
سؤال 81 ـ بوييدن بوهاى خوش و اشياى معطّر براى معتكفى كه بر اثر سرماخوردگى و مانند آن، بوها را به خوبى تشخيص نمى دهد، چه حكمى دارد؟
جواب: اگر به هيچ وجه بو را تشخيص نمى دهد اشكالى ندارد.

مبطلات اعتكاف
سؤال 82 ـ كدام يك از محرّمات اعتكاف، باعث بطلان اعتكاف مى شود؟
جواب: پنج چيز بر معتكف حرام است:

1ـ تمتّع از همسر، خواه جماع باشد يا لمس و بوسيدن، بنابر احتياط.
2ـ استمنا بنابر احتياط; هر چند از طريق حلال باشد، مانند ملاعبه با همسر.
3ـ بوييدن عطريّات و بوهاى خوش; هر چند به قصد لذّت نباشد.
4ـ خريد و فروش، بلكه مطلق تجارت با نبودن ضرورت بنابر احتياط; ولى پرداختن به امور مباح دنيوى مانند خيّاطى و امثال آن اشكال ندارد.
5ـ جدال بر سر مسائل دينى يا دنيوى به قصد غلبه كردن بر طرف مقابل و اظهار فضيلت. و هر يك از امور فوق اعتكاف را باطل مى كند.
سؤال 83 ـ اگر روزه معتكف باطل شود، آيا اعتكافش نيز باطل مى گردد؟
جواب: آرى! اعتكاف او هم باطل مى شود.
سؤال 84 ـ اگر معتكف مرتكب فعل حرامى شود كه روزه را باطل نمى كند، اعتكافش چه حكمى دارد؟
جواب: هركار حرامى اعتكاف را باطل نمى كند; تنها امور خاصّى اعتكاف را باطل مى كند كه در بالا آمد.

سؤال 85 ـ اگر اعتكاف به وسيله يكى از مبطلات و مفسدات باطل شود در صور زير چه حكمى دارد؟
الف) در صورتى كه اعتكاف، واجب معيّن باشد.
ب) در صورتى كه اعتكاف واجب غير معيّن باشد.
ج) در صورتى كه اعتكاف استحبابى باشد.
و در هر صورت آيا قضاى اعتكاف، واجب فورى است؟
جواب: هر گاه اعتكاف خود را با يكى از امور پنجگانه بالا باطل كند، اگر به سبب نذر بر او واجب معيّن بوده بايد قضا كند. و اگر واجب غير معيّن بوده و اين امر در روز سوم بوده نيز بايد قضا كند. و اگر در روز اوّل و دوم بوده لازم نيست. در ضمن، قضاى اعتكاف واجب فورى نيست; بلكه وقت آن وسيع است.
سؤال 86 ـ اگر شخصى جاى كسى را كه معتكف بوده غصب كند، فرموده اند اعتكاف او باطل است، حال اگر جاهل يا عامد بوده و اكنون پشيمان شده، و جاى خود را عوض كرده، آيا اعتكاف او صحيح است؟ و در صورت عمد آيا كفّاره دارد؟
جواب: اگر جاهل به موضوع باشد، اعتكاف او صحيح است; ولى اگر غصب بودن را مى دانسته و حكم اعتكاف را نمى دانسته، اعتكاف او صحيح نيست. و توبه در اينجا مشكلى را حل نمى كند.

متفرّقه
سؤال 87 ـ آيا طلاّب و دانشجويان در ايّام تحصيل مى توانند معتكف شوند؟ در صورت جواز كدام افضل است؟
جواب: هر گاه اعتكاف به درس آنها لطمه نزند، اشكالى ندارد.
سؤال 88 ـ گفتگو با تلفن همراه در هنگام اعتكاف چه حكمى دارد؟
جواب: در صورتى كه ضررى به اعمال اعتكاف نزند مانعى ندارد، ولى بهتر ترك آن در غير موارد ضرورت است.
سؤال 89 ـ آيا ازدواج يا طلاق به هنگام اعتكاف جايز است؟
جواب: اشكالى ندارد.
سؤال 90 ـ آيا اعمالى كه معتكفين در سيزدهم تا پانزدهم رجب بجا مى آورند (نظير اعمال امّ داوود) جزء اعمال اعتكاف است، و چنانچه كسى در ماه مبارك رمضان هم معتكف شود بايد آنها را بجا آورد، يا از اعمال مخصوص ايّام البيض محسوب مى شود؟
جواب: اعتكاف در اعمال امّ داوود شرط نيست بلكه مربوط به ايّام البيض است. هر چند انجام آن در حال اعتكاف بهتر مى باشد.