▲اعتكاف در قرآن مجيد
كلمه اعتكاف در قرآن مجيد ذكر نشده; امّا هم خانواده هايش در نُه آيه قرآن آمده است. به اين آيات توجّه كنيد:
1ـ در آيه 125 سوره بقره مى خوانيم:
«(وَإِذْ جَعَلْنَا الْبَيْتَ مَثَابَةً لِلنَّاسِ وَأَمْناً وَاتَّخِذُوا مِنْ مَقَامِ إِبْرَاهِيمَ مُصَلّىً وَعَهِدْنَا إِلَى إِبْرَاهِيمَ وَإِسْمَاعِيلَ أَنْ طَهِّرَا بَيْتِىَ لِلطَّائِفِينَ وَالْعَاكِفِينَ وَالرُّكَّعِ السُّجُودِ); و (بخاطر آوريد) هنگامى كه خانه كعبه را محلّ بازگشت و مركز امن و امان براى مردم قرار داديم. و (براى تجديد خاطره،) از مقام ابراهيم، عبادتگاهى براى خود انتخاب كنيد و ما به ابراهيم و اسماعيل امر كرديم كه: خانه مرا براى طواف كنندگان و مجاوران و ركوع كنندگان و سجده كنندگان پاكيزه كنيد».

2ـ دومين مورد استعمال يكى از هم خانواده هاى واژه اعتكاف، در آيه 187 سوره بقره به چشم مى خورد. در بخشى از اين آيه طولانى چنين آمده است:
«(ثُمَّ أَتِمُّوا الصِّيَامَ إِلَى اللَّيْلِ وَلاَ تُبَاشِرُوهُنَّ وَأَنْتُمْ عَاكِفُونَ فِىَ الْمَسَاجِدِ تِلْكَ حُدُودُ اللهِ فَلاَ تَقْرَبُوهَا كَذَلِكَ يُبَيِّنُ اللهُ آيَاتِهِ لِلنَّاسِ لَعَلَّهُمْ يَتَّقُونَ); سپس روزه را تا شب تكميل كنيد. و در حالى كه در مساجد به اعتكاف پرداخته ايد، با زنان آميزش نكنيد. اين، مرزهاى الهى است، پس به آن نزديك نشويد! خداوند، اين چنين آيات خود را براى مردم روشن مى سازد، باشد كه پرهيزگار گردند».
3ـ «يعكفون» سومين هم خانواده واژه اعتكاف است، كه در آيه 138 سوره اعراف آمده است. توجّه كنيد:
«(وَجَاوَزْنَا بِبَنِى إِسْرَائِيلَ الْبَحْرَ فَأَتَوْا عَلَى قَوْم يَعْكُفُونَ عَلَى أَصْنَام لَّهُمْ قَالُوا يَا مُوسَى اجْعَل لَنَا إِلَهاً كَمَا لَهُمْ آلِهَةٌ قَالَ إِنَّكُمْ قَوْمٌ تَجْهَلُونَ); و بنى اسرائيل را (سالم) از دريا عبور داديم، (ناگاه) در راه خود به گروهى رسيدند كه اطراف بتهايشان، با تواضع و خضوع، گرد آمده بودند. (در اين هنگام، بنى اسرائيل) به موسى گفتند: تو هم براى ما معبودى قرار ده،همانگونه كه آنها معبودان(وخدايانى) دارند گفت: شما جمعيّتى جاهل و نادان هستيد».
4ـ در آيه 91 سوره طه در مورد يكى ديگر از مشتقّات واژه «عكف» مى خوانيم:
«(قَالُوا لَنْ نَّبْرَحَ عَلَيْهِ عَاكِفِينَ حَتَّى يَرْجِعَ إِلَيْنَا مُوسَى); ولى آنها گفتند: «ما همچنان گردِ آن مى گرديم (و به پرستش گوساله ادامه مى دهيم) تا موسى به سوى ما بازگردد».
5ـ پنجمين مورد استعمال هم خانواده اعتكاف، كه همانند دو مورد سابق در مورد بنى اسرائيل و انحرافات آنان سخن مى گويد، در آيه 97 سوره طه ذكر شده است. توجّه بفرماييد:
«(قَالَ فَاذْهَبْ فَإِنَّ لَكَ فِى الْحَيَاةِ أَنْ تَقُولَ لاَ مِسَاسَ وَإِنَّ لَكَ مَوْعِداً لَنْ تُخْلَفَهُ وَانظُرْ إِلَى إِلَهِكَ الَّذِى ظَلْتَ عَلَيْهِ عَاكِفاً لَنُحَرِّقَنَّهُ ثُمَّ لَنَنسِفَنَّهُ فِى الْيَمِّ نَسْفاً); (موسى) گفت: برو كه بهره تو در زندگى دنيا اين است كه (هر كس با تو نزديك شود) بگويى: با من تماس نگير! و تو ميعادى (از عذاب خدا) دارى، كه هرگز تخلّف نخواهد شد. (اكنون) بنگر به اين معبودت كه پيوسته آن را پرستش مى كردى، و ببين ما آن را نخست مى سوزانيم، سپس ذرّات آن را به دريا مى پاشيم».

6ـ استعمال ششم مربوط به داستان حضرت ابراهيم(عليه السلام) است. در آيه 52 سوره انبيا چنين آمده است:
«(إِذْ قَالَ لاَِبِيهِ وَقَوْمِهِ مَا هَذِهِ التَّمَاثِيلُ الَّتِى أَنْتُمْ لَهَا عَاكِفُونَ); آن هنگام كه (ابراهيم) به پدرش (آزر) و قومش گفت: «اين مجسّمه هاى بى روح چيست كه شما همواره آنها را پرستش مى كنيد؟!».
7ـ آيه 25 سوره حج هفتمين مورد استعمال واژه مورد بحث را در خود جاى داده است. به اين آيه نيز توجّه كنيد:
«(إِنَّ الَّذِينَ كَفَرُوا وَيَصُدُّونَ عَنْ سَبِيلِ اللهِ وَالْمَسْجِدِ الْحَرَامِ الَّذِى جَعَلْنَاهُ لِلنَّاسِ سَوَاءً الْعَاكِفُ فِيهِ وَالْبَادِ وَمَنْ يُرِدْ فِيهِ بِإِلْحَاد بِظُلْم نُّذِقْهُ مِنْ عَذَاب أَلِيم); كسانى كه كافر شدند، و مؤمنان را از راه باز داشتند، و (همچنين) از مسجدالحرام، كه آن را براى همه مردم، برابر قرار داديم، چه كسانى كه در آنجا زندگى مى كنند، يا از نقاط دور وارد مى شوند (، مستحقِّ عذابى دردناكند); و هر كس بخواهد در اين سرزمين از راه حق منحرف گردد و دست به ستم زند، ما عذابى دردناك به او مى چشانيم!».
8ـ در آيه 71 سوره شعرا، كه همچون آيه قبل در مورد قوم حضرت ابراهيم(عليه السلام) است، مى خوانيم:

«(قَالُوا نَعْبُدُ أَصْنَاماً فَنَظَلُّ لَهَا عَاكِفِينَ); (پدر و قوم حضرت ابراهيم در پاسخش) گفتند: «بتهايى را مى پرستيم، و همه روز ملازم عبادت آنهاييم».
9ـ و آخرين مورد استعمال واژه مورد بحث، در آيه شريفه 25 سوره فتح آمده است. در بخشى از آيه مذكور مى خوانيم:
«(هُمُ الَّذِينَ كَفَرُوا وَصَدُّوكُمْ عَنِ الْمَسْجِدِ الْحَرَامِ وَالْهَدْىَ مَعْكُوفاً); آنها كسانى هستند كه كافر شدند و شما را از (زيارت) مسجدالحرام و رسيدن قربانيهايتان به قربانگاه بازداشتند».

▲چند نكته
1ـ واژه اعتكاف در دو آيه از آيات نه گانه در معناى مثبت، و در هفت مورد ديگر در معناى منفى به كار رفته است.
2ـ از مجموع آيات نه گانه استفاده مى شود كه اعتكاف به معناى عبادت و پرستش همراه با مجاورت و تداوم و استدامه است. بنابراين شامل پرستشى كه ويژگى مذكور را نداشته باشد، نمى شود.
3ـ فقط در يك مورد از آيات نُه گانه فوق، اعتكاف در معناى مصطلح بكار رفته، و به يكى از احكام فقهى آن اشاره شده، و آن آيه شريفه 187 سوره بقره است.(1) و بقيّه ارتباطى با بحث ما ندارد.
4ـ در تفسير نمونه، در شرح و تفسير آيه مذكور چنين آمده است:
«اعتكاف در اصل به معناى محبوس ماندن و مدّتى طولانى در كنار چيزى بودن است. و در اصطلاح شرع توقّف در مساجد براى عبادت مى باشد، كه حدّاقل آن سه روز است، وشرط آن روزه داشتن و ترك بعضى ديگر از لذائذ است. اين عبارت اثر عميقى در تصفيه روح، و توجّه مخصوص به پروردگار دارد، و آداب و شرايط آن در مباحث آينده خواهد آمد. البتّه اين عبادت ذاتاً از مستحبّات است، ولى در پاره اى از موارد استثنايى شكل وجوب به خود مى گيرد. به هر حال در آيه 187 سوره بقره تنها به يكى از شرايط آن، كه عدم آميزش با زنان (اعمّ از شب يا روز) است اشاره شده، آن هم بخاطر ارتباط و پيوندى كه با مسأله روزه دارد».(2)
5ـ در تفسير هدايت، جلد اوّل، صفحه 319، در شرح آيه مذكور مى خوانيم:
«اسلام عزلت و انزواى كامل از مردم را روا نداشته است، چه اين كار مسئوليّت انسان را در زندگى و نقشى كه بايد در اصلاح آن داشته باشد، از ميان مى برد; ولى عزلت جستن موقّتى را براى آنكه شخص مسلمان عزيمت و آرزو پيدا كند، و نيرومندتر از پيش به زندگى بازگردد، جايز دانسته است.
اعتكاف كه همين عزلت گزينى موقّتى است، يكى از همين روشهاست كه در آن شخص مؤمن سه روز در مسجد مى ماند، و روزه مى گيرد و جز براى امر ضرورى از آن خارج نمى شود، و دراين حال شب و روز نزديكى با زنان بر او حرام است».
6ـ مرحوم علاّمه طباطبايى طبق آنچه كه در ترجمه تفسيرالميزان، جلد 3، صفحه 66 آمده مى فرمايد:
«عكوف» و «اعتكاف» به معناى ملازم شدن است. و اعتكاف در جايى عبارت است از ماندن در آن به طورى كه از آن خارج نشود. و اعتكاف عبادت مخصوصى است كه از جمله احكام آن ماندن در مسجد و بيرون نيامدن از آن، مگر از روى احتياج و روزه گرفتن مى باشد».

 ▲«أنْ طَهِّرا بَيتِيَ لِلطّآئِفينَ وَ العاكِفينَ و الرُّكَّعِ السُّجُودِ»، خانه مرا براى طواف كنندگان و معتكفان و ركوع و سجده كنندگان پاكيزه كنيد. سوره بقره، آيه 125.

 

▲  امام صادق علیه‌السلام: «کان رسول الله صلی‌الله علیه و آله اذا کان العشر الاواخر اعتکف فی المسجد و ضربت له قبة من شعر و شمر المیزر و طوی فراشه»14، رسول خدا در دهه آخر ماه مبارک رمضان در مسجد معتکف می‌شدند و برای آن حضرت خیمه‌ای که از مو بافته شده بود، در مسجد برپا می‌شد. پیامبر صلی‌الله علیه و آله برای اعتکاف آماده می‌شدند و بستر خویش را جمع می‌کردند.

▲    امام صادق علیه‌السلام: «کانت بدر فی شهر رمضان و لم یعتکف رسول الله صلی‌الله علیه و آله فلما ان کان من قابل اعتکف عشرین. عشرا لعامه و عشرا قضاء لما فاته»15، جنگ بدر در ماه رمضان رخ داد، از این رو رسول خدا موفق به اعتکاف نشدند. آن حضرت در ماه رمضان سال آینده یک دهه را به عنوان همان سال اعتکاف نمودند و یک دهه را نیز به عنوان قضای سال قبل.

▲    پیامبر صلی‌الله علیه و آله:  «اعتکاف عشر فی شهر رمضانت عدل حج تین و عمرتین»16، یک دهه اعتکاف در ماه رمضان هم چون دو حج و دو عمره است. 

▲    پیامبر صلی‌الله علیه و آله: «معتکف معتکف الذُّنوبَ ويُجرى‏ لَهُ مِنَ الأجرِ كَأجرِ عامِلِ الحَسَناتِ کل‌ها»، معتكف همه گناهان را در بند مى‏كند، مانند كسى كه همه خوبى‏ها را انجام داده است، به او پاداش داده مى‏شود. كنزالعمّال، حدیث 24012.

▲ مَنِ اعتَكَفَ إيمانا وَ احتِسابا غُفِرَ لَهُ ما تَقَدَّمَ مِن ذَنبِهِ.همه گناهان گذشته كسى كه از روى ايمان و براى رسيدن به ثواب الهى معتكف شود ، آمرزيده مى‏شود.كنزالعمّال ، حدیث ۲۴۰۰۷.

▲ «اَلْمُعْتَکِفُ یَعْکِفُ الذُّنُوبَ وَ یجْری لَهُ مِنَ الْاجْر کَاَجْرِ عامِلِ الْحَسَناتِ کل‌ها»18، معتکف گناهان را متوقف نموده [و از بین می-برد] و اجری بسان اجر انجام دهنده تمام نیکی‌ها دریافت می دارد.


▲ امام صادق علیه‌السلام: «إذا کانَ یَوْمَ الْقِیامَةِ نادی مُنادٍ مِنْ بَطْنانِ الْعَرْشِ أیْنَ الرَّجَبِیُّونَ؟ یَقُومُ اُناسٌ یَضییءُ وُجُوهُهُمْ لِاَهْلِ الْجَمْعِ عَلی رُؤُوسِهِمْ تیجانُ الْمُلْکِ وَ ذَکَرَ ثَواباً جَزیلاً اِلی أنْ قالَ: هذا لِمَنْ صامَ مِنْ رَجَبٍ شَیْئاً وَلَوْ یَوْماً مِنْ أوَّلِهِ اَوْ وَسَطِهِ اَوْ آخِرِهِ»، وقتی روز قیامت شد، ندا کننده ای از درون عرش صدا می زند کجایند «رجبیون»؟ پس گروهی که چهره آنان بر جمعیت درخشان است و تاج شاهی بر سر دارند بلند می‌شوند. آن گاه امام صادق علیه‌السلام، ثواب‌های زیادی نام برد. و بعد فرمود: همه این‌ها برای کسی است که قسمتی از ماه رجب را روزه بگیرد، حتی اگر چه یک روز در اول یا وسط یا آخر آن باشد.

▲ سید بن طاووس می گوید: بدان که اوج و کمال اعتکاف آن است که انسان عقل و دل و دیگر اعضای بدن خویش را تنها بر اعمال صالح وقف کند و آن‌ها را بر درگاه خداوند و اراده مقدس او حبس نماید. معتکف باید فکر و جان و اعضای خود را با افسارهای مراقبت به خوبی مهار کند و از چیزهایی که روزه دار باید از آن بپرهیزد، کاملاً خودداری کند، بلکه دقت و مراقبه معتکف باید به مراتب بیشتر از روزه دار باشد، زیرا او هم روزه دار است و هم معتکف، و هر معتکفی خود را ملزم نموده است که با تمام وجود به خداوند متعال روی آورد و روی‌گردانی و غفلت از حق را یکسره کنار نهد. بنابراین هرگاه معتکف نور عقل و جانش را به غیر خدا مشغول کند، یا عضوی از اعضای بدنش را به غیر خدا مشغول کند، یا عضوی از اعضای بدنش را در کاری که طاعت پروردگار نیست به کار گیرد، به همان میزانی که غفلت نموده، یا کوتاهی کرده، از حقیقت اعتکاف خود کاسته است.

▲    امام صادق علیه‌السلام  از پیامبر اکرم صلّی الله علیه و آله نقل نمود‌ه‌اند: «اِعْتِکافُ عَشْرٍ فی شَهْرِ رَمَضانَ تَعْدِلُ حَجَّتَیْنِ وَ عُمْرَتَیْنِ»22 [ثواب] ده روز اعتکاف در ماه رمضان معادل دو حج و دو عمره است.

▲    حضرت صادق علیه‌السلام به عبد الملک فرمود: «یا فَضْلُ لایی‌اتی الْمَسْجِدَ مِنْ کُلِّ قَبیلَةٍ اِلاّ وافِدُها وَمِنْ کُلِّ أهْلِ بَیْتٍ اِلاّ نجیب‌ها»، ای فضل! در مسجد از هر قبیله و طائفه ای [در گام اول] جز سرپرست و بزرگ آن و از هر خانواده ای جز فردی که نجیب آن خانواده است حضور پیدا نمی کند.

▲   حضرت سلیمان: مرحوم مجلسی به نقل از مرحوم طبرسی آورده است که «اِنَّ سُلَیْمانَ کانَ یَعْتَکِفُ فی مَسْجِدِ بَیْتِ الْمُقَدَّسِ اَلسَّنَةَ وَ السَّنَتَیْنِ وَ الشَّهْرَ وَ الشَّهْرَیْنِ وَ اَقَلَّ و َاَکْثَرَ یُدْخِلُ فیهِ طَعامَهُ وَ شَرابَهُ وَ یَتَعَبَّدُ فیهِ»23 به راستی سلیمان همیشه در مسجد بیت‌المقدس به مدت یک سال و دو سال، یک ماه و دو ماه، کمتر و بیشتر، اعتکاف می کرد و غذا و آب خود را به آن‌جا می برد و در آن‌جا به عبادت می پرداخت. در ادامه این روایت آمده است که حتی مرگ حضرت سلیمان در همان‌جا و در حال اعتکاف اتفاق افتاد.

▲  حضرت مریم علیها السلام: »آن گاه که فرشته الهی به ملاقات حضرت مریم آمد، او از مردم فاصله گرفت و در خلوت به سر برد تا در مکانی خالی و فارغ از هر گونه دغدغه به راز و نیاز با خدای خود بپردازد و چیزی او را از یاد محبوب غافل نکند. به همین جهت طرف شرق بیت المقدس را که شاید محلی آرام تر و یا از نظر تابش آفتاب پاک تر و مناسب تر بود، برگزید.»24 مرحوم علامه طباطبایی می گوید: «هدف حضرت مریم علیها السلام از دوری نمودن از مردم، بریدن از آنان و روی آوردن به سنت اعتکاف بوده است. 25

▲ امام صادق علیه‌السلام می فرماید: «کانَ رَسُولُ اللهِ ـ صَلَّی الله علیه و آله ـ إذا کانَ الْعَشْرُ الاَواخِرُ اِعْتَکَفَ فِی الْمَسْجِدِ و ضربت لَهُ قُبَّةٌ مِنْ شَعْرٍ، وَشَمَّرَ الْمیزَرَ وَطَوی فِراشَهُ»28، همیشه این گونه بود که در دهه آخر [ماه رمضان] رسول خدا در مسجد معتکف می شد، خیمه ای از پشم برای او بر پا می کردند و او پرده ای می آویخت و بستر خواب را جمع می کرد.

  ________________________________________
1 . برخى از فقها همچون صاحب جواهر(رحمه الله) و صاحب حدائق(قدس سره) معتقدند كه اعتكاف (در آيه شريفه 125 سوره بقره نيز در معناى مصطلح بكار رفته است. (جواهرالكلام، ج 17،ص 160).
2 . تفسير نمونه، ج 1، ص 653 .

 

آياتي كه دربارة اعتكاف نازل شده، عبارت است از:
وَ عَهِدْنَآ إِلَيََّ إِبْرَ َهِيمَ وَ إِسْمَـَعِيلَ أَن طَهِّرَا بَيْتِيَ لِلطَّـآئـِفِينَ وَ الْعَـَكِفِينَ وَ الرُّكَّعِ السُّجُودِ; (بقره، 125) و ما به ابراهيم و اسماعيل امر كرديم كه خانه مرا براي طوافكنندگان و مجاوران و ركوعكنندگان و سجدهكنندگان پاك و پاكيزه كنيد.
اين آيه شريفه اشاره دارد به پيماني كه خداوند متعال از حضرت ابراهيمو فرزند بزرگوارش گرفته است تا خانة خدا را براي طوافكنندگان و كساني كه در آنجا ميخواهند معتكف شوند پاكيزه كنند.
وَأَنتُمْ عَـَكِفُونَ فِي الْمَسَـَجِدِ...; (بقره، 187) ... و در حالي كه در مساجد مشغول اعتكاف هستيد در اين آية شريفه چهار دستور الهي بيان شده است; از جملة آن چهار حكم، انجام دادن واجبات و مستحبات و ترك كردن برخي مباحات در حال اعتكاف در مساجد است.
چنانكه مشخص است، آيه اول، مسئلة اعتكاف را در مسجدالحرام و اطراف خانة خدا و آيه دوم، اجراي اين عمل الهي را در كلية مساجد بيان كرده است.
آنچه در قرآن كريم دربارة اعتكاف مشاهده ميشود، كلي است. جزئيات مراسم اعتكاف و آداب آن در روايات و كتب فقهي بيان شده است.
ضمناً آيات 90، طه; 138، اعراف; 51تا53، انبيأ; 69تا74، شعرأ; مسئله اعتكاف را دربارة بتپرستان ـ كه حاكي از جمع شدن به دور بتان و انجام دادن مراسم بت پرستي است ـ بيان ميكند.
اعتكاف، از نظر معناي لغوي، به معناي محبوس ماندن و مدت طولاني در كنار چيزي بودن است، ولي وقتي به عنوان يك عبادت از آن ياد ميشود، مقصود، ماندن در مسجد براي عبادت ميباشد كه داراي احكام و آداب مخصوصي است، از جمله آن كه اين مدت دست كم بايد سه روز باشد و در آن سه روز، روزه گرفته شود و يك سري رفتارها و عادات نيز بايد ترك گردد.

(تفسير نمونه، آيت اللّه مكارم شيرازي و ديگران، ج 1، ص 649، نشر دارالكتب السلامية.)
اسلام با رهبانيت و كنارهگيري از اجتماع، سخت مخالف است و حديث مشهور: لا رهبانية في الاسلام; در اسلام رهبانيت نداريم.(بحارالانوار، علامة مجلسي، ج 65، ص 319، نشر وفأ بيروت.)
شاهد اين مطلب است، ولي با توجه به نياز انسان، به خلوت كردن با خداي خود، آن را به گونهاي صحيح و پسنديده، مورد توجه قرار داده است و برنامههايي براي او در اين زمينه ترتيب داده است كه از خلوت بسيار ساده و مختصر نماز، شروع ميشود و با خلوت شبانه ـ كه براي نماز شب و مناجات شبانه پيشنهاد شده و كمي از خلوتهاي اوقات نماز، طولانيتر و داراي آداب بيشتري است ـ ادامه مييابد: وَ مِنَ الَّيْلِ فَتَهَجَّدْ بِهِي نَافِلَةً لَّكَ عَسَيََّ أَن يَبْعَثَكَ رَبُّكَ مَقَامًا مَّحْمُودًا ;(اسرأ،79) و پاسي از شب را از خواب برخيز و قرآن و نماز بخوان. اين يك وظيفة اضافي براي توست; اميد است كه پروردگارت تو را به مقامي در خور ستايش برانگيزد. اين سير تكاملي در برنامة خلوت، پس از تهجد شبانه، با خلوت اعتكاف كه دست كم سه روز ادامه مييابد، كامل ميشود كه پيامبر6 نيز بر همين اساس، دهههايي را از برخي ماهها، مانند ماه رمضان در مسجد اعتكاف ميكردند.(مفاتيح الجنان، شيخ عباس قمي) با بيان اين مطالب، فلسفة برنامة اعتكاف روشن ميشود و با توجه به اين مطلب است كه انسان ميتواند برنامة اعتكاف را هر چه پربارتر نمايد، زيرا ميفهمد غرض از اين گونه خلوتگزينيها، توسعه و تعميق توجهات خود به خداوند متعال است; به همين جهت است كه اگر هر چه از چيزهايي كه بين او و توجه به خدا فاصله مياندازد، بكاهد، از اعتكاف، بهرة بيشتري ميبرد; مانند: كم خوردن و آشاميدن، توجه بيشتر به عبادات درحال اعتكاف. در عين حال چون خداوند متعال نخواسته است، شخص مسلمان، ارتباطش از جامعه قطع شود; به همين منظور، به او اجازه داده است در ايام اعتكاف، براي انجام وظايف ضروري و عاطفي از مسجد خارج شود; اموري مانند: عيادت مريض، تشييع جنازه، تهيّه غذا و لباس مورد نياز و....(عروة الوثقي، سيد يزدي، ج 2، ص 255، نشر مؤسسة علمي.) خلاصه آن كه انسان بايد به گونهاي اعتكاف كند كه خدا از او ميخواهد و احكامش در رسالهها و كتابها موجود است، نه آن گونهاي كه سليقه و يا احساسات او ايجاب ميكند.


 

آیات موضوعی اعتکاف

 

-1اعتكاف، زمينه كسب تقوا:

وَ لا تُبَاشِرُوهُنَّ وَ أَنْتُمْ عاکِفُونَ فِي الْمَساجِدِ تِلْکَ حُدُودُ اللَّهِ فَلا تَقْرَبُوها کَذلِکَ يُبَيِّنُ اللَّهُ آياتِهِ لِلنَّاسِ لَعَلَّهُمْ يَتَّقُونَ (بقره‌‌187)

و با زنان هنگام اعتکاف در مساجد مباشرت نکنید. این احکام ، حدود دین خداست ، زنهار در آن راه مخالفت مپویید! خداوند این گونه آیات خود را برای مردم بیان فرماید ، باشد که پرهیزکار شوند.

 

-2 مساجد، محلّ برگزارى اعتكاف:

وَ لا تُبَاشِرُوهُنَّ وَ أَنْتُمْ عاکِفُونَ فِي الْمَساجِدِ .... (بقره‌‌187)

و با زنان هنگام اعتکاف در مساجد مباشرت نکنید.

 

-3اعتكاف، داراى مكانى مخصوص (مساجد)

وَ لا تُبَاشِرُوهُنَّ وَ أَنْتُمْ عاکِفُونَ فِي الْمَساجِدِ تِلْکَ حُدُودُ اللَّهِ .... (بقره‌‌187)

و با زنان هنگام اعتکاف در مساجد مباشرت نکنید. این احکام ، حدود دین خداست.

 

-4اعتكاف، عبادتى مشروط به روزه:

ثُمَّ أَتِمُّوا الصِّيامَ إِلَى اللَّيْلِ وَ لا تُبَاشِرُوهُنَّ وَ أَنْتُمْ عاکِفُونَ فِي الْمَساجِدِ تِلْکَ حُدُودُ اللَّهِ.... (بقره‌‌187)

پس از آن روزه را به پایان برسانید تا اول شب. و با زنان هنگام اعتکاف در مساجد مباشرت نکنید. این احکام ، حدود دین خداست.

 

-5 اعتكاف و احكام آن، حدّى از حدود الهى:

ثُمَّ أَتِمُّوا الصِّيامَ إِلَى اللَّيْلِ وَ لا تُبَاشِرُوهُنَّ وَ أَنْتُمْ عاکِفُونَ فِي الْمَساجِدِ تِلْکَ حُدُودُ اللَّهِ فَلا تَقْرَبُوها... (بقره‌‌187)

پس از آن روزه را به پایان برسانید تا اول شب. و با زنان هنگام اعتکاف در مساجد مباشرت نکنید. این احکام ، حدود دین خداست.

 

-6ممنوع بودن نقض اعتكاف و احكام آن:

وَ لا تُبَاشِرُوهُنَّ وَ أَنْتُمْ عاکِفُونَ فِي الْمَساجِدِ تِلْکَ حُدُودُ اللَّهِ فَلا تَقْرَبُوها.... (بقره‌‌187)

و با زنان هنگام اعتکاف در مساجد مباشرت نکنید. این احکام ، حدود دین خداست ، زنهار در آن راه مخالفت مپویید!

 

-7وجود آيين اعتكاف در دين ابراهيم (عليه السلام)

وَ عَهِدْنا إِلى‏ إِبْراهيمَ وَ إِسْماعيلَ أَنْ طَهِّرا بَيْتِيَ لِلطَّائِفينَ وَ الْعاکِفينَ.... (بقره‌‌125)

و به ابراهیم و اسماعیل سفارش کردیم که حرم مرا ( از بت ) بپردازید و پاکیزه دارید برای اهل ایمان که به طواف و اعتکاف حرم آیند.

 

8- اعتكاف عبادتى با اهمّيّت و ارزش:

وَ لا تُبَاشِرُوهُنَّ وَ أَنْتُمْ عاکِفُونَ فِي الْمَساجِدِ تِلْکَ حُدُودُ اللَّهِ فَلا تَقْرَبُوها....(بقره‌‌187)

و با زنان هنگام اعتکاف در مساجد مباشرت نکنید. این احکام ، حدود دین خداست ، زنهار در آن راه مخالفت مپویید!

 

9- لزوم پاكيزه نگهداشتن مكان اعتكاف:

وَ إِذْ جَعَلْنَا الْبَيْتَ مَثابَةً لِلنَّاسِ وَ أَمْناً ... وَ عَهِدْنا إِلى‏ إِبْراهيمَ وَ إِسْماعيلَ أَنْ طَهِّرا بَيْتِيَ لِلطَّائِفينَ وَ الْعاکِفينَ .... (بقره‌‌125)

و (به یاد آر) هنگامی که ما خانه کعبه را مرجع امر دین خلق و مقام امن مقرّر داشتیم... و به ابراهیم و اسماعیل سفارش کردیم که حرم مرا ( از بت) بپردازید و پاکیزه دارید برای اهل ایمان که به طواف و اعتکاف حرم آیند.

 

10- مجاورت كعبه، مكان اعتكاف در شريعت ابراهيم (عليه السلام)

وَ إِذْ جَعَلْنَا الْبَيْتَ مَثابَةً لِلنَّاسِ وَ أَمْناً... وَ عَهِدْنا إِلى‏ إِبْراهيمَ وَ إِسْماعيلَ أَنْ طَهِّرا بَيْتِيَ لِلطَّائِفينَ وَ الْعاکِفينَ .... (بقره‌‌125)

و ( به یاد آر ) هنگامی که ما خانه کعبه را مرجع امر دین خلق و مقام امن مقرّر داشتیم... و به ابراهیم و اسماعیل سفارش کردیم که حرم مرا ( از بت ) بپردازید و پاکیزه دارید برای اهل ایمان که به طواف و اعتکاف حرم آیند.

 

11- مأموريّت ابراهيم و اسماعيل (عليهما السلام)، به تطهير كعبه، براى معتكفان:

وَ إِذْ جَعَلْنَا الْبَيْتَ مَثابَةً لِلنَّاسِ وَ أَمْناً... وَ عَهِدْنا إِلى‏ إِبْراهيمَ وَ إِسْماعيلَ أَنْ طَهِّرا بَيْتِيَ لِلطَّائِفينَ وَ الْعاکِفينَ.... (بقره125)

و ( به یاد آر) هنگامی که ما خانه کعبه را مرجع امر دین خلق و مقام امن مقرّر داشتیم... و به ابراهیم و اسماعیل سفارش کردیم که حرم مرا ( از بت ) بپردازید و پاکیزه دارید برای اهل ایمان که به طواف و اعتکاف حرم آیند.